Geschreven door
mr. S. (Sietske) Delen mr. E.E. (Esther) Boone-Tange

De behandeling van Woo-verzoeken kan bestuursorganen veel tijd en capaciteit kosten, zeker bij omvangrijke of terugkerende verzoeken. Soms rijst de vraag of een verzoek nog wel gericht is op het verkrijgen van publieke informatie of vooral wordt ingezet om druk uit te oefenen in een breder conflict. Een verzoeker hoeft evenwel geen belang bij het verzoek te stellen en het uitgangspunt van de wet is openbaarheid. Met de invoering van de Woo is een specifieke antimisbruikbepaling geïntroduceerd: artikel 4.6 Woo. In dit artikel is bepaald dat een bestuursorgaan kan besluiten een verzoek niet in behandeling te nemen als de verzoeker kennelijk een ander doel voor ogen heeft of als het geen bestuurlijke aangelegenheid betreft. Onder de voorganger van de Woo, de Wob, bestond geen vergelijkbare bepaling. Bestuursorganen waren toen aangewezen op het algemene leerstuk van misbruik van recht, in het bijzonder artikel 3:13 BW. In dit blog bespreken wij de lessen die wij uit de jurisprudentie kunnen trekken over artikel 4.6 Woo.

Waarom artikel 4.6 Woo?
De wetgever heeft met artikel 4.6 Woo beoogd bestuursorganen een concreet instrument te geven tegen ‘oneigenlijke’ verzoeken die niet zijn gericht op openbaarheid, maar op een ander doel. Uit de parlementaire geschiedenis blijkt dat de antimisbruikbepaling niet is bedoeld als verkapte uitzonderingsgrond. Alleen het feit dat een verzoek omvangrijk is of veel capaciteit vergt, is niet voldoende om hier een beroep op te kunnen doen. Nodig zijn concrete aanwijzingen dat het verzoek kennelijk een ander doel dient dan het verkrijgen van publieke informatie, bijvoorbeeld doordat het verzoek wordt ingezet om het bestuursorgaan opzettelijk te frustreren, onder druk te zetten of te ondermijnen.

Met artikel 4.6 Woo is een specifieke, bestuursrechtelijke route in het leven geroepen. Daarmee verschilt artikel 4.6 Woo van artikel 3:13 BW. Die laatste bepaling ziet breder op misbruik van een bevoegdheid. Hieronder wordt onder andere begrepen de situatie waarin de bevoegdheid geen ander doel heeft dan iemand te schaden of het geval waarin sprake is van onevenredigheid tussen het belang bij uitoefening van de bevoegdheid en het daardoor geschade belang.

In de uitspraak van Rechtbank Oost-Brabant van 7 november 2025 heeft de rechtbank geoordeeld dat de bepaling over misbruik van recht (artikel 3:13 BW), door invoering van artikel 4.6 Woo zijn betekenis niet heeft verloren. Beide bepalingen kunnen dus in de visie van de rechtbank naast elkaar bestaan. De onder de Wob gevormde jurisprudentie over misbruik, is inhoudelijk dus nog steeds relevant.

Wanneer is misbruik voldoende aannemelijk?
Een beroep op artikel 4.6 Woo vraagt om een zorgvuldige en concrete onderbouwing. Het is niet voldoende dat een verzoek veel werk oplevert, dat de verzoeker kritisch is of dat sprake is van een geschil met het bestuursorgaan. Uit het geheel van feiten en omstandigheden moet volgen dat het verzoek kennelijk niet is gericht op het verkrijgen van publieke informatie.

In de jurisprudentie zien wij vooral dat er sprake moet zijn van verschillende omstandigheden die in samenhang bezien kunnen wijzen op misbruik. Wat bijvoorbeeld in de uitspraak van Rechtbank Noord-Holland van 24 april 2026 de doorslag gaf, was dat er sprake was van 61 uitgebreide en herhaalde Woo-verzoeken, 31 daarop betrekking hebbende bezwaarschriften en de verzoeker een conflict had met de betreffende gemeente over zijn ontslag.

Verder kan worden verwezen naar de uitspraak van de Rechtbank Midden-Nederland van 4 augustus 2025. De rechtbank concludeerde dat er sprake was van misbruik gelet op zowel het moment van indienen van de verzoeken (kort na elkaar, veel verzoeken), de inhoud van de verzoeken (algemeen van aard, betrekking hebbend op grote hoeveelheden documenten) en de context waarin ze waren ingediend (veel verzoeken over één onderwerp).

Een ander voorbeeld is de uitspraak van de Rechtbank Den Haag van 15 maart 2024. Hier was aan de orde dat er 45 omvangrijke en deels vage Woo-verzoeken waren ingediend, verzoeker zich online negatief had uitgelaten over het bestuursorgaan en diens medewerkers en verzoeker handelde uit rancune en erop uit was de organisatie te frustreren.

De belangrijkste uitspraak van de Afdeling over de toepassing van artikel 4.6 Woo is tot nu toe die van
13 november 2024 over een groot aantal Woo-verzoeken gericht aan de Nationale ombudsman. Doorslaggevend was het totaalbeeld: verzoeker had manipulatief en juridiserend gedrag vertoond, medewerkers op onheuse wijze bejegend en dreigementen geuit. Daarbij woog ook mee dat verzoeker verantwoordelijk was voor een aanzienlijk deel van het totale aantal Woo-verzoeken bij de Nationale ombudsman, waardoor een onevenredig beslag op de organisatie werd gelegd.

De drempel om een beroep te kunnen doen op artikel 4.6 Woo is dus hoog. Voor een bestuursorgaan is het daarom van belang om het beroep op artikel 4.6 Woo zorgvuldig te motiveren. Een goede documentatie van het geheel van omstandigheden is daarbij essentieel.

Binnen welke termijn moet artikel 4.6 Woo worden toegepast?
Toepassing van artikel 4.6 Woo is aan termijnen gebonden. Het bestuursorgaan moet binnen twee weken na ontvangst besluiten het verzoek niet te behandelen. Blijkt pas later dat de verzoeker kennelijk een ander doel heeft dan het verkrijgen van publieke informatie, dan moet het bestuursorgaan onverwijld beslissen.

In de hiervoor aangehaalde uitspraak van 13 november 2024 oordeelde de Afdeling dat de ombudsman onverwijld had beslist nadat het misbruik was gebleken. Het onderzoek naar het andere doel vereiste een beoordeling van de gang van zaken over meerdere jaren. Dit rechtvaardigde de tijd tussen de brief van 17 november en het besluit van 12 december 2022. In de uitspraak van Rechtbank Oost-Brabant van 7 november 2025 ging het juist mis: het college baseerde zich op informatie die al uit het Woo-verzoek zelf bleek, zonder te motiveren waarom het andere doel pas later kon worden vastgesteld. Artikel 4.6 Woo kon daardoor niet meer worden toegepast.

Voorkomen is beter dan genezen: een bestuursorgaan doet er goed aan binnen twee weken na ontvangst te besluiten tot buitenbehandelingstelling op grond van artikel 4.6 Woo. Daarna moet het bestuursorgaan kunnen motiveren waarom het andere doel pas later is gebleken en moet het vervolgens onverwijld beslissen. Is ook die mogelijkheid vervallen, dan kan een beroep op artikel 3:13 BW als uiterste redmiddel wellicht nog uitkomst bieden.